Mobil operatörler yeni nesil cep telefonu hizmetleri için ihalelerde milyarlarca avro ödedi ve batma eşiğine geldi. Türkiye bu tuzağa düşmedi, ama şimdi başka bir 'dertle' yüz yüze




Kablosuz telefonlarla iletişim kurma teknolojisi aslında sanıldığı kadar yeni değil. 1960'lı yıllarda ABD'de prototipleri denenen bu sistem ilk olarak 1971 yılında Finlandiya'da Autoradiopuhelin adıyla ticari olarak kullanıma sokulmuştu. Endüstriyel jargonda bu girişim 'sıfırıncı kuşak' (0G) olarak adlandırılıyor. 80'li yıllardaki analog kablosuz telefonlar birinci kuşak (1G), ülkemizdeki yaygınlaşma sürecine denk gelen sayısal (dijital) GSM altyapısına sahip olanlar ikinci kuşak (2G), bu cihazlara GPRS'nin eklenmesiyse iki buçuğuncu kuşağı (2,5G) oluşturdu. Türkiye'de de kullanıma sokulan GRPS'den daha hızlı internet erişimi sunan EDGE teknolojisiyle kimilerine göre 2,75G olarak anılıyor.
Bu gelişmeleri bir yana koyduğumuzda sektörü ve kullanıcıları en çok heyecanlandıran üçüncü nesil (3G) oldu. 3G daha gelişmiş telefonlar, daha hızlı internet, görüntülü telefon iletişimi ve hatta cep telefonundan TV yayınlarını izleme gibi zenginleştirilmiş hizmetler anlamına geliyordu. Ancak telefon operatörleri için yeni lisans gerektirmesi, kullanıcılar içinse yeni (ve yakın zamana kadar çirkin) bir telefon almak gerektirdiği için yaygınlaşması beklenenden yavaş oldu.


69 ülke üçüncü nesle geçti
Özellikle Avrupa'da lisans bedelleri için operatörlerin devletlere ödediği milyarlarca avro bedelin uzun yıllar geri dönmeyeceğine kesin gözüyle bakılıyor. Birçok operatör bu lisans bedelleri uğruna harcadığı bütçeler yüzünden hâlâ belini doğrultabilmiş değil. 3G'nin dünyada en başarılı olduğu ülkeler, lisans bedeli alınmayan Japonya ve Güney Kore oldu.
Şu anda aralarında Türk cumhuriyetleri, Vietnam, Guatemala, Endonezya gibi ülkelerin de bulunduğu 69 ülkede 3G altyapısı kullanımda. Türkiye'deyse uzun süre bahsi geçmesine rağmen mobil operatörlerinin karışık gündemleri yüzünden firmalara bu hizmetleri verme hakkını sunacak frekans ihalesi bile yapılmadı. Türkiye'deki operatörler bir dönem Avrupa'daki lisans bedellerine bağlı çöküşe bakarak ucuz kurtulduklarına sevindi. Zira Türkiye'deki olası bir ihale, rekabetçi yapı yüzünden operatörlerin belki asla geri kazanamayacakları 500 milyar avroya ulaşan bedelleri bu teknolojiye bağlamasına yol açacaktı. Ancak mevcut durumda da artık yeni gelir modeli yaratamayacaklarının onlar da farkında.
Türk Telekom (TT), 3G kapsamındaki CDMA lisansı için konuyla ilgili otorite olan Telekomünikasyon Kurumu'na (TK) dört başvuru yapmış, ancak hiçbirinde anlaşma sağlanamamış, sonunda TT lisans hakkını TK'ya iade etmişti. TT'nin 3G için öncelikli senaryosu mobil hizmet vermek değil, yüksek maliyetlerden dolayı telefon altyapısına kavuşamamış 1000 köye kablosuz ara bağlantı yapmaktı. O dönemde kablolu olarak 30 trilyon TL tutacak bu hizmet CDMA ile 3 trilyon TL'ye tamamlanıyordu.
Dolayısıyla şu anda TT dahil olmak üzere hiçbir kurumun 3G hizmet yetkisi yok. Ancak mevcut operatörlerinin hepsi altyapılarını kurarak deneme amaçlı kapalı grup kullanımlarına başladı. Ulaştırma Bakanı Binali Yıldırım 3G ihalesinin 2006 yılı gündeminde olduğunu söylüyor.

Wimax hesapları bozabilir
Bütün bunlar sürerken, yepyeni bir kablosuz iletişim teknolojisi büyük umutlarla sesini duyurmaya başladı. Wimax (Worldwide Interoperability for Microwave Access) adlı bu yapı onlarca kilometre çapında kapsama alanı yaratan yeni baz istasyonu kuleleriyle kablosuz, hızlı ve güvenli ses ve veri hizmeti taşıyabiliyor. Wimax'i bir anlamda daha çok dizüstü bilgisayarlar ile tanıştığımız kablosuz iletişim teknolojisi Wifi'ın daha geniş çaplısı olarak düşünebiliriz.
Wimax teknolojisiyle büyük şehirlerin birkaç noktasına yerleştirilecek kulelerle hem evlere, hem de sokaklarda dolaşanlara tüm iletişim teknolojileri sunulabilecek. Yani bu kulelerin kapsama alanındaki hanelerde ADSL benzeri yüksek hızlı, kesintisiz internet erişimini kablosuz modemlerle kullanabiliyorsunuz. Aynı yapıdan istenirse zenginleştirilmiş TV yayınları da yollanabiliyor. Bunlara ek olarak önümüzdeki sene ilk örneklerini göreceğimiz Wimax uyumlu cep telefonlarıya bu altyapı üstünde telefon görüşmesi de yapmak mümkün.
Wimax Türkiye'de şu anda sadece Yozgat ilinde deneme amaçlı kullanılıyor.
Özetle Wimax sayesinde 3G'nin astronomik lisans bedellerinin mahkumu olmadan da yeni nesil zenginleştirilmiş hizmetleri çok daha ekonomik koşullarda sunmak mümkün. İletişim dünyasında bir grubun kafasındaki 'B planı' da bu.