Doğa; ilk insandan bu yana form değiştirerek süregelen inancın her zaman merkezine oturtulmasa bile, inancı bir köşesinden yakalamış, pek çok zaman da sembolist bir öğe olmaktan öteye giderek, etkili bir inanç metası olmuştur.
İslamiyet'ten önceki gök tengri (tanrı) inancının da, tek tanrı inancına dayandığına dair görüşler var.Temelde dinlerin çoktanrıcılıktan tektanrıcılığa doğru geliştiği tezine karşı ortaya atılan, tektanrıcılığın insanlıkla yaşıt olduğunu ve sonraları toplumların inançlarının yozlaşarak çoktanrıcılığın ortaya çıktığını ifade eden bu tez, birçok kişiye göre zayıf kalmaktadır.Çünkü gökyüzünü kabul etmek ile İslamiyet'in Allah kavramı arasında hiçbir ilinti olmadığı düşünülür.Kaldı ki inançlarda Gök Tanrı'nın yanı sıra, Yer Tanrı'dan ve tanrısal nitelikler taşıyan ruhlardan da söz edilmektedir.Bununla birlikte, İslamiyet'in Orta Asya'da yayılışından sonra,Türk topluluklarının Gök Tanrı kültü sayesinde İslamiyet'e kolayca adapte olduğunu da göz ardı etmemeliyiz.
''İçlerinden biri zulme uğrar ya da sevmediği bir şey görürse, başını semaya kaldırıp ''Bir Tanrı'' der.''
M. Eliade'e göre gök tanrısı ya da gökteki tanrılar fikrinin doğuşu, gökyüzünün ya da uzayın sıradan insanların ulaşamayacağı yüksek bölgeler oluşundan kaynaklanmaktadır.Çin kaynaklarına göre, Hun hükümdarı her sabah çadırından çıkarak güneşi, akşamları da ayı ululuyordu.Azerbaycanlı Türk araştırmacı M.Seyidos'a göre, eski Türklere ait tangrı sözcüğünün kökü tan(g)'dır.Güneşin doğduğu yer..Bu nedenle tangrı sözcüğü güneşle ilişkilidir ya da güneşi çağıran, doğmasını sağlayan anlamındadır.
Türklerin doğa kültü bunlarla da kalmıyor; kutsal saydıkları yer-su inançları da, doğanın inançları üzerindeki yoğun etkisini gösteriyor.Bir diğer kutsal meta; kutsal kabul ettikleri dağlardır.Bazı törenlerini ormanlık bir dağda ya da nehir kıyısında yapmaları dolayısıyla, -her ne kadar Tangrı kavramları günümüzde oldukça farklı algılansa da-, doğayla simdikinden çok daha ilgili olduklarını söyleyebiliriz. Bütün bunlara rüzgar, yağmur, ağaçlar ve bütün yaşam formlarına dair inanışları ilave edersek; doğayla yakınlığımızın ne ölçüde gerilediğini alenen görebiliriz.Bir kaç soruyla doğanın neresinde durduğumuzu sorgulamama izin verin.
Rengarenk bir bahçenin akşam kızıllığındaki güzelliğine ve kutsallığına aramızdan kaçımız hasıl olabiliyoruz? Günde kaç kez, nasıl ve nerede doğayı hissedip, onunla kucaklaşabiliyoruz? Doğadan kopuşumuz, kendimizi onun bütün unsurlarından ayırışımız, hangi şanssız tarihlere tekabül ediyor?
En güzel terapinin, güneşin gözünü açtığı ya da yumduğu vakitlerde, ağacımız, bahçemizle gözlerimizi süsleyip, bahşettikleri havayı derince içimize çekerek, onlarla bir olmak hissiyatini unuttuğumuzdan beri; kendi ellerimizle mahvediyoruz tabiatı, uykuda gibi..
Nefes alamadığımız şehirlerde, yeşil ve maviye hasret, ama uykuda gibi..Kör ve oksijensiz yaşayıp gidiyoruz.
Eskilerden öğrenilecek onca şey varken, bugün kalkıp gelişmişliğimizden bahsediyor, teknolojinin son safhasına öykünüp uygarlaşmayı bununla tartıyoruz.
Seçme şansım olsaydı, uykuda gibi teknolojik bağımlılıklarla ruhu beslemeye çalışan bu medeni (?) devrin yerine, daha çok hatırlayan, daha çok nefes alabilen ve daha çok hisseden o ilkel (!) devri seçerdim.Ama şimdi de seçme şansım var, bu uygar çağı biraz ilkelleştirmeye, kendi hayatımda doğaya daha çok kapılar açmaya çalışmak gibi.Zira; doğaya bakmaktan vazgeçtiğimizde, yerdeki çakıl taşları kocamanlaştı gözümüzde..Ne zaman doğayı küstürdük kendimize, işte o zaman çakıl taşları ayaklarımıza batar, güneş ışınları derimizi yakar, ve topraklar yerlerinden oynar oldu..
